Aydınlatma metni yükleniyor…
Kısa cevap: Site içi arama yalnızca sayfanın üstüne eklenen bir arama kutusu değildir. Önce hangi içeriklerin aranacağı, hangi alanların eşleşmeye katılacağı, sonuçların nasıl filtrelenip sıralanacağı ve kullanıcı hiçbir sonuç bulamadığında ne olacağı tanımlanmalıdır. Ardından doğru, kısmi ve hatalı sorgular; filtreler; aktif dil; mobil kullanım ve sonuçsuz aramalar ayrı senaryolarla test edilmelidir.
Kumsal Ajans olarak site içi aramayı içerik, ürün, hizmet veya doküman sayısı fazla olan kurumsal ve e-ticaret projelerinde öneriyoruz. Her proje aynı arama işlevine ihtiyaç duymaz. Az sayıda ve açık bir menüyle erişilebilen sayfalara sahip bir kurumsal sitede basit navigasyon yeterli olabilir. Yüzlerce ürün, teknik belge, haber, referans veya hizmet detayı bulunan bir yapıda ise ziyaretçinin yalnız menüleri izleyerek aradığı bilgiye ulaşması zorlaşabilir.
Bu rehberin sonunda kendi projeniz için aranabilir içerik, eşleştirme alanı, filtre, sıralama, sonuç durumu ve kabul testlerini içeren bir gereksinim tablosu hazırlayabilirsiniz.
Site İçi Arama Hangi Projelerde Gerekir?
Arama işlevine “kurumsal sitelerde olmalı” veya “yalnız e-ticarette gerekir” şeklinde karar vermek doğru değildir. Karar, içerik hacmi ve kullanıcının görevi üzerinden verilmelidir.
Site içi arama özellikle şu durumlarda değerlendirilebilir:
- Ürün veya hizmet sayısı menü içinde kolayca taranamayacak kadar fazlaysa
- Teknik doküman, katalog, kullanım kılavuzu veya indirilebilir dosya arşivi bulunuyorsa
- Haber, duyuru, etkinlik veya bilgi merkezi zaman içinde büyüyorsa
- Referanslar sektör, hizmet veya proje türüne göre bulunmak isteniyorsa
- Aynı içerik farklı kullanıcı gruplarının farklı terimleriyle aranabiliyorsa
- Ziyaretçi belirli bir model, kod, belge veya konu adıyla doğrudan sonuca ulaşmak istiyorsa
Arama ihtiyacını belirlemek için önce kurumsal web sitesi içerik matrisinde hangi içerik türlerinin bulunduğunu ve bunların sahiplerini görünür hâle getirin. Arama, dağınık veya eksik içeriği kendiliğinden düzeltmez. İçerik türleri ve alanları tutarlı değilse sonuç kalitesi de tutarsız olur.
Önce Aranabilir İçerik Envanterini Hazırlayın
Projeye göre sayfalar, hizmetler, ürünler, belgeler, haberler ve referanslar arama kapsamına alınabilir. Ancak “sitedeki her şeyi ara” ifadesi yeterli bir gereksinim değildir. Her içerik türü için hangi alanların aranacağı ve sonuçta hangi bilginin gösterileceği ayrıca yazılmalıdır.
Örnek bir envanter şöyle olabilir:
| İçerik türü | Aranacak alanlar | Sonuçta gösterilecek bilgi | Olası filtre |
|---|---|---|---|
| Hizmet | Başlık, kısa açıklama, alt hizmetler | Hizmet adı ve kısa kapsam | Hizmet grubu |
| Ürün | Ad, ürün kodu, kategori, özellikler | Ad, görsel, kod ve temel özellik | Kategori ve teknik özellik |
| Belge | Dosya adı, başlık, açıklama, belge türü | Belge adı, türü ve tarihi | Belge türü ve tarih |
| Haber | Başlık, özet, içerik | Başlık, tarih ve özet | Tarih ve kategori |
| Referans | Proje adı, sektör, verilen hizmet | İzin verilen proje bilgisi | Sektör ve hizmet |
Kişisel, taslak, süresi dolmuş veya yalnız yetkili kullanıcıların görebileceği içerikler bu envanterde ayrıca işaretlenmelidir. Arama dizinine alınması, bir içeriğin erişim kontrolünü ortadan kaldırmamalıdır.
Arama Hangi Alanlarda Eşleşmeli?
Aynı kelimenin sayfa başlığında, ürün kodunda veya uzun açıklamanın içinde geçmesi aynı öneme sahip olmayabilir. Sonuç kalitesi için eşleşme alanlarının ağırlığı ve kapsamı belirlenmelidir.
Örneğin bir ürün aramasında şu sıra kullanılabilir:
- Tam ürün adı veya ürün kodu eşleşmesi
- Başlıkta tam kelime eşleşmesi
- Kategori veya önemli özellik eşleşmesi
- Kısa açıklama eşleşmesi
- Uzun içerikte geçen kelime
Bu sıra her proje için aynı değildir. Belge merkezinde belge kodu ve başlığı, kurumsal bilgi merkezinde ise konu başlığı ve özet daha önemli olabilir.
Kumsal Ajans projelerinde ihtiyaç doğrultusunda benzer kelimeleri, Türkçe karakterleri ve basit yazım farklılıklarını dikkate alan yapılar geliştirilebilir. Bunun için önce gerçek kullanıcı dilini belirlemek gerekir. Kurumun kullandığı teknik ad ile ziyaretçinin yazdığı gündelik ifade farklıysa bir eş anlamlı veya yönlendirme listesi hazırlanabilir.
Listeyi sınırsız büyütmek yerine şu alanları kaydedin:
- Kullanıcının yazabileceği ifade
- İçerikte kullanılan karşılık
- Tek yönlü mü, çift yönlü mü eşleşeceği
- Hangi dil ve içerik türünde geçerli olduğu
- Yanlış sonuca yol açıp açmadığı
Filtre ve Sıralama Seçenekleri Nasıl Belirlenir?
Filtreler, veri modelinde güvenilir ve tutarlı biçimde bulunan alanlara dayanmalıdır. Kategori, tarih, içerik türü ve ürüne özgü özellikler kullanılabilir; sonuçlar alaka veya tarihe göre sıralanabilir.
Google'ın Programlanabilir Arama Motoru dokümantasyonu da yapılandırılmış veri özelliklerinin sonuçları filtrelemek, sıralamak veya belirli aralıklarla sınırlamak için kullanılabildiğini gösterir. Bu, belirli bir Google ürününün teknik yaklaşımıdır; her projede aynı arama teknolojisinin kullanılması gerektiği anlamına gelmez. Temel ders, filtre ve sıralamanın güvenilir veri alanlarına ihtiyaç duymasıdır. (Google for Developers)
Her olası alanı filtreye dönüştürmek de iyi bir sonuç vermez. Şu soruları kullanın:
- Kullanıcı bu filtreyle gerçekten kararını daraltabilir mi?
- Alan yeterli sayıda içerikte dolu ve güncel mi?
- Aynı değer farklı yazımlarla tekrar ediyor mu?
- Filtre seçildiğinde kaç sonuç kalması bekleniyor?
- Mobil ekranda filtrelerin açılması, temizlenmesi ve uygulanması anlaşılır mı?
- Sıralama seçeneği filtrenin anlamıyla çelişiyor mu?
Bir filtre boş veya yanlış veriyle besleniyorsa arayüz kusursuz görünse bile bazı içerikleri saklayabilir. Bu nedenle filtre testi yalnız butona tıklamakla sınırlı kalmamalı; beklenen veri kümesiyle karşılaştırılmalıdır.
Sonuç Kartı Hangi Bilgileri Göstermeli?
Arama sonucu yalnızca bağlantı başlığından oluştuğunda benzer isimli içerikler birbirinden ayrılamayabilir. Sonuç kartı, kullanıcının tıklamadan önce doğru sonucu seçmesine yetecek bağlamı vermelidir.
İçerik türüne göre şu bilgiler kullanılabilir:
- İçerik veya ürün başlığı
- İçerik türü
- Kısa açıklama veya eşleşen metin parçası
- Tarih veya güncellik bilgisi
- Kategori, sektör ya da belge türü
- Ürün kodu veya ayırt edici teknik özellik
- Uygunsa küçük görsel
Sonuç sayısı, uygulanan filtreler ve sıralama seçimi görünür olmalıdır. Arama alanı ile filtre kontrollerinin anlaşılır etiketleri bulunmalıdır. W3C WAI, form kontrollerinde görünen etiketlerin kullanıcıların kontrolün amacını anlamasına yardımcı olduğunu belirtir. (W3C WAI — Labeling Controls)
Sonuç listesi dinamik olarak güncelleniyorsa “12 sonuç bulundu” veya “sonuç bulunamadı” gibi durum mesajları yalnız görsel olarak değişmemelidir. W3C'nin durum mesajları rehberi, odağı değiştirmeden oluşan önemli güncellemelerin yardımcı teknolojilerce algılanabilir olmasını ele alır. (W3C WAI — Status Messages)
Hiç Sonuç Bulunamadığında Ne Olmalı?
Boş bir sayfa veya yalnızca “sonuç yok” ifadesi kullanıcıya sonraki adımı göstermez. Kumsal Ajans projelerinde sonuç bulunamadığında açıklayıcı bir mesaj, alternatif arama önerileri ve ilgili içeriklere yönlendirmeler sunulabilir.
Sonuçsuz durum şu seçenekleri içerebilir:
- Yazımı veya sorguyu kısaltmayı öneren kısa açıklama
- Uygulanmış filtreleri temizleme seçeneği
- Benzer ya da önerilen arama ifadeleri
- İlgili ana kategori veya popüler içerik bağlantıları
- Gerekliyse iletişim veya destek kanalına yönlendirme
Önerilen içerikler sorguyla ilgisiz bir reklam alanına dönüşmemelidir. Kullanıcının ne aradığını anlamıyorsanız bunu açıkça söylemek, rastgele sonuçları doğruymuş gibi göstermekten daha faydalıdır.
Çok Dilli Sitelerde Arama Kapsamı Nasıl Ayrılmalı?
Kumsal Ajans olarak çok dilli sitelerde aramanın varsayılan olarak kullanıcının aktif dilindeki içerikler arasında çalışmasını tercih ediyoruz. Türkçe arama sonucunda İngilizce sayfaların karışması veya henüz çevrilmemiş içeriğin ilgisiz bir sayfaya yönlendirilmesi kullanıcı görevini bozabilir.
Her dil için şu alanları kontrol edin:
- Aranan içerik türünün o dilde karşılığı var mı?
- Başlık, açıklama, kategori ve filtre değerleri yerelleştirilmiş mi?
- Eş anlamlı ve yazım listesi dile özgü mü?
- Sonuç bağlantısı aynı dildeki sayfaya mı gidiyor?
- Çevirisi olmayan içerik gizleniyor mu, yoksa açıkça tanımlanmış başka bir davranış mı uygulanıyor?
Dil–sayfa eşleştirmesini daha geniş URL ve içerik yapısıyla birlikte planlamak için çok dilli web sitesi planlama rehberinden yararlanabilirsiniz.
Arama Kalitesi Nasıl Ölçülür ve İyileştirilir?
Proje kapsamında ihtiyaç varsa arama sorguları ve sonuç bulunamayan kelimeler analiz amacıyla takip edilebilir. Bu takip, kişisel veya hassas verilerin gereksiz yere kaydedilmesi anlamına gelmemelidir; hangi verinin hangi amaçla ve ne kadar süre tutulacağı proje kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir.
İyileştirme kaydı için şu bilgiler yeterli olabilir:
- Aranan ifade
- Sonuç sayısı
- Uygulanan filtre
- Tıklanan sonuç veya terk edilen arama
- Aktif dil ve içerik türü
- İnceleme kararı: içerik eksiği, eş anlamlı ihtiyacı, yanlış filtre, sıralama sorunu veya değişiklik gerekmiyor
Tek bir sonuçsuz sorgu otomatik olarak yeni sayfa açma gerekçesi değildir. Önce yazım farklılığı, kullanıcı dili, mevcut içeriğin adı, filtrelerin etkisi ve sorgunun gerçek iş kapsamıyla ilişkisi incelenmelidir.
Yayın Öncesinde Hangi Arama Senaryoları Test Edilmeli?
Kumsal Ajans projelerinde doğru kelime, kısmi kelime, Türkçe karakter, filtreleme, sonuçsuz arama ve mobil kullanım senaryoları kontrol edilir. Projenin yapısına göre bu liste genişletilebilir.
| Test | Beklenen sonuç |
|---|---|
| Tam başlık veya ürün kodu | Doğru kayıt üst sıralarda görünür |
| Kısmi kelime | Tanımlanan eşleşme kuralına uygun sonuçlar gelir |
| Türkçe karakter farklılığı | Onaylanan tolerans kapsamında doğru içerik bulunur |
| Eş anlamlı terim | Tanımlı karşılıktaki içerik gösterilir |
| Tek filtre | Yalnız doğru veri kümesi kalır |
| Birden fazla filtre | Filtrelerin VE/VEYA davranışı gereksinime uyar |
| Filtre temizleme | Sonuçlar ve URL/durum beklenen hâle döner |
| Sonuçsuz sorgu | Açıklama ve sonraki adımlar görünür |
| Aktif dil | Yalnız doğru dildeki içerikler ve bağlantılar gelir |
| Mobil kullanım | Alan, filtre, sonuç ve temizleme kontrolleri kullanılabilir |
| Yetkili içerik | Yetkisiz kullanıcıya başlık, özet veya bağlantı sızmaz |
| Güncellenen içerik | Arama dizini belirlenen süre ve yöntemle güncellenir |
Kabul ölçütü “arama çalışıyor” olmamalıdır. Hangi sorgunun hangi içerikleri, hangi sırada ve hangi filtre davranışıyla göstermesi gerektiği örnek veri üzerinden yazılmalıdır.
Anonim Bir Filtre Sorunu Örneği
Bir projede kategori filtresi kullanıldığında bazı ürünlerin sonuç listesinde görünmediği tespit edildi. Sorun yalnız arayüzde değildi; filtre sorgusu ile ürün–kategori veri ilişkileri birlikte incelendi. Sorgu ve ilişkiler düzenlendikten sonra ilgili ürünlerin beklenen kategori sonuçlarında yer aldığı yeniden test edildi.
Bu örnek, filtrelerin yalnız görsel kontrolle doğrulanamayacağını gösterir. Filtre etiketi doğru görünse bile veri ilişkisi veya sorgu kuralı bazı kayıtları dışarıda bırakabilir. Burada müşteri, ürün sayısı, süre veya performans artışı açıklanmamaktadır.
Site İçi Arama Gereksinim Tablosu
Projeye başlamadan önce aşağıdaki tabloyu her önemli kullanıcı görevi için doldurun:
| Alan | Karar |
|---|---|
| Kullanıcı görevi | Kullanıcı neyi bulmaya çalışıyor? |
| Aranabilir içerik | Hangi içerik türleri kapsama giriyor? |
| Aranacak alanlar | Başlık, kod, özet, özellik veya belge metninden hangileri? |
| Eşleştirme | Tam, kısmi, eş anlamlı veya yazım toleransı nasıl çalışacak? |
| Filtreler | Hangi güvenilir veri alanları kullanılacak? |
| Sıralama | Alaka, tarih veya başka hangi ölçüt sunulacak? |
| Sonuç kartı | Doğru seçimi yapmak için hangi bağlam gösterilecek? |
| Sonuçsuz durum | Mesaj, öneri ve yönlendirme ne olacak? |
| Dil ve erişim | Aktif dil ve kullanıcı yetkisi nasıl korunacak? |
| Ölçüm | Hangi sorgular ve sonuç davranışları takip edilecek? |
| Kabul testi | Örnek sorgu, beklenen kayıt ve sıralama nedir? |
| Sorumlu | İçerik verisini, yazılımı ve nihai kabulü kim yönetecek? |
Sonuç
Kurumsal web sitesinde iyi bir arama deneyimi, yalnız güçlü bir arama motoru seçmekle oluşmaz. Aranabilir içeriğin düzenli olması, alanların tutarlı doldurulması, filtrelerin güvenilir veri ilişkilerine dayanması, sonuçların yeterli bağlam sunması ve başarısız sorguların iyileştirme sürecine girmesi gerekir.
Önce kullanıcının bulmaya çalıştığı şeyi ve içerik envanterini tanımlayın. Sonra eşleştirme, filtre, sıralama, sonuç, dil ve ölçüm kararlarını yazın. Yayın öncesinde bu kararları örnek sorgularla test edin. Böylece “arama kutusu var mı?” sorusundan “kullanıcı doğru içeriği doğru koşullarda bulabiliyor mu?” sorusuna geçebilirsiniz.